Ελεγκτικό Συνέδριο: «Φάμπρικα» απευθείας αναθέσεων στους ελέγχους των ΟΤΑ

Η έκθεση, που εγκρίθηκε ομόφωνα από την Ολομέλεια του ανώτατου δημοσιονομικού δικαστηρίου, αναδεικνύει αδυναμίες οι οποίες αφορούν την ουσιαστική λειτουργία των ελεγκτικών μηχανισμών, την παρακολούθηση των δημοσίων έργων, την αξιοποίηση δημοτικών εσόδων και την προστασία κοινόχρηστων χώρων.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι διαπιστώσεις για τις συμβάσεις που ανατίθενται σε εξωτερικούς συνεργάτες προκειμένου να ελέγχουν τους ίδιους τους δημόσιους φορείς.

Το 90% με απευθείας ανάθεση – 7,6 εκατ. ευρώ χωρίς διαγωνιστική διαδικασία

Σύμφωνα με το Ελεγκτικό Συνέδριο, τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του νόμου 4795/2021, η πλειονότητα των Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου των ΟΤΑ πρώτου και δεύτερου βαθμού εξακολουθεί να στηρίζεται σε εξωτερικούς συνεργάτες.

Η εξάρτηση αυτή παρατηρείται επίσης σε νοσοκομεία, πανεπιστήμια και νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου.

Από τον έλεγχο των σχετικών συμβάσεων προκύπτουν τρία χαρακτηριστικά στοιχεία:

• Το 90% των συμβάσεων ανατέθηκε απευθείας.
• Το 85% της συνολικής συμβατικής αξίας, περίπου 7,6 εκατ. ευρώ, αφορά απευθείας αναθέσεις.
• Μόλις οκτώ ανάδοχοι συγκεντρώνουν το 65,5% τόσο του αριθμού όσο και της αξίας των συμβάσεων.

Πρόκειται για στοιχεία που αφορούν τις υπηρεσίες εσωτερικού ελέγχου σε δημόσιους φορείς, μεταξύ των οποίων και οι ΟΤΑ, και όχι το σύνολο των δημοτικών προμηθειών.

Η συγκέντρωση των αναθέσεων σε περιορισμένο αριθμό εταιρειών προκαλεί την ιδιαίτερη προσοχή του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Το Δικαστήριο επισημαίνει τον κίνδυνο οι ανάδοχοι να χρησιμοποιούν επαναλαμβανόμενα τα ίδια πρότυπα ελέγχου, χωρίς ουσιαστική προσαρμογή στις ανάγκες κάθε φορέα.

Χαρακτηριστικά, στην έκθεση γίνεται λόγος για κίνδυνο παραγωγής ελεγκτικού έργου τύπου «φασόν».

152 εκθέσεις ελέγχου χωρίς ούτε μία αρνητική γνώμη

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το εύρημα σχετικά με την αξιολόγηση των Συστημάτων Εσωτερικού Ελέγχου.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο εξέτασε 152 εκθέσεις εξωτερικών συνεργατών και διαπίστωσε ότι σε καμία δεν είχε διατυπωθεί αρνητική γνώμη για τη συνολική επάρκεια των συστημάτων.

Και αυτό, όπως αναφέρεται, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου δεν υπήρχε καταγεγραμμένο Σύστημα Εσωτερικού Ελέγχου ή δεν είχαν οριστεί οι δημοσιονομικά υπεύθυνοι.

Μάλιστα, οι εξωτερικοί συνεργάτες εμφανίζονται να διατυπώνουν υψηλότερα ποσοστά θετικών γνωμών, ιδίως όταν τους έχει ανατεθεί εξ ολοκλήρου η λειτουργία του εσωτερικού ελέγχου.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην έκδοση των εκθέσεων.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, τα τρία τέταρτα των δημόσιων φορέων αναθέτουν την παραλαβή των παραδοτέων των εξωτερικών συνεργατών σε όργανα εκτός της Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου.

Σε ποσοστά που υπερβαίνουν το 90%, στα όργανα αυτά δεν συμμετέχει υπάλληλος με πιστοποίηση επάρκειας εσωτερικού ελεγκτή.

Έτσι, το ίδιο το Ελεγκτικό Συνέδριο θέτει ερωτήματα για την ικανότητα των φορέων να παρακολουθούν το έργο των αναδόχων και να αξιολογούν σωστά όσα παραλαμβάνουν.

Μόλις 19% με ολοκληρωμένα συστήματα – Έλεγχοι με «copy paste»

Ο γενικός έλεγχος του Ελεγκτικού Συνεδρίου πραγματοποιήθηκε σε 666 φορείς του δημόσιου τομέα.

Τα αποτελέσματα αποκαλύπτουν σημαντικές αδυναμίες:

• Μόλις το 19% διαθέτει λειτουργικά ολοκληρωμένο Σύστημα Εσωτερικού Ελέγχου.
• Το 81% δεν πληροί τα σχετικά κριτήρια.
• Περίπου το 68% έχει καταγράψει λιγότερες από τις μισές διαδικασίες του.
• Μόνο το 9,43% έχει ολοκληρώσει την καταγραφή των διαδικασιών.
• Περίπου το 32% των φορέων που έχουν συστήσει Μονάδα Εσωτερικού Ελέγχου δεν έχει μεριμνήσει για τη στελέχωσή της.

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί και η διαπίστωση ότι περίπου το 43% των φορέων που έχουν καταγράψει έστω κάποιες διαδικασίες δεν μπορεί να εκτιμήσει πόσες από αυτές λειτουργούν πραγματικά.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο συνδέει το φαινόμενο με τη χρήση έτοιμων υποδειγμάτων, τα οποία αντιγράφονται από άλλους φορείς χωρίς προσαρμογή στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε υπηρεσίας.

Στην έκθεση χρησιμοποιείται χαρακτηριστικά ο όρος «copy paste».

Πάντως, καταγράφεται βελτίωση ειδικά στους ΟΤΑ δεύτερου βαθμού, δηλαδή στις Περιφέρειες, χωρίς αυτό να αναιρεί τις συνολικές αδυναμίες του συστήματος.

Δημοτικά έργα: Έλεγχος σε 18 ΟΤΑ και 149 κατασκευαστικά έργα

Σημαντικά είναι και τα αποτελέσματα ειδικού ελέγχου για τη διαχείριση των δημόσιων έργων.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από 13 Υπηρεσίες Επιτρόπου στις τεχνικές υπηρεσίες 18 ΟΤΑ πρώτου και δεύτερου βαθμού, καθώς και σε 149 κατασκευαστικά έργα διαφόρων φορέων.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι δεν υπάρχει ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης των έργων σε όλη τη διάρκεια ζωής τους.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο διαπιστώνει ότι δεν προγραμματίζονται κατά κανόνα τακτικές συντηρήσεις και επιθεωρήσεις.

Αντίθετα, οι παρεμβάσεις γίνονται κυρίως όταν υπάρχουν αναφορές χρηστών ή εμφανίζονται έκτακτες βλάβες.

Επιπλέον, δεν αξιολογούνται επαρκώς η σκοπιμότητα και η βιωσιμότητα των έργων, ενώ δεν πραγματοποιείται συστηματικά ουσιαστική διαβούλευση με τους πολίτες.

Ακόμη, δεν υπάρχουν κατάλληλοι δείκτες απόδοσης για σημαντικές κατηγορίες έργων.

Υποστελεχωμένες τεχνικές υπηρεσίες και ελλιπής επίβλεψη

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις αδυναμίες επίβλεψης των κατασκευαστικών έργων.

Σύμφωνα με την έκθεση, οι τεχνικές υπηρεσίες εμφανίζονται υποστελεχωμένες, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις διαπιστώθηκαν:

• Ελλείψεις στην τήρηση ημερολογίων έργων και ανακεφαλαιωτικών εκθέσεων.
• Περιορισμένη παρουσία των επιβλεπόντων.
• Ανεπαρκής τεκμηρίωση των ελέγχων ποιότητας.
• Μη αξιοποίηση της δυνατότητας ανάθεσης της επίβλεψης σε εξωτερικούς φορείς.

Παράλληλα, κατά την εκπόνηση των μελετών δεν σταθμίζονται επαρκώς κίνδυνοι που συνδέονται με ακραία καιρικά φαινόμενα, γεωτεχνικές συνθήκες και περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Τα ευρήματα αφορούν τόσο τη διαδικασία κατασκευής όσο και τη μελλοντική λειτουργία και ασφάλεια των έργων.

ΤΑΠ: Μόλις 21% συμμόρφωση – Το 37% των συστάσεων δεν εφαρμόστηκε

Ιδιαίτερα αποκαλυπτικά είναι τα αποτελέσματα του επανελέγχου για το Τέλος Ακίνητης Περιουσίας (ΤΑΠ).

Το Ελεγκτικό Συνέδριο εξέτασε την εφαρμογή των συστάσεων που είχε διατυπώσει στην προηγούμενη έκθεση του 2021.

Ο έλεγχος πραγματοποιήθηκε από 22 Υπηρεσίες Επιτρόπου σε 33 φορείς, εκ των οποίων 13 είχαν ελεγχθεί προηγουμένως και 20 παρουσίαζαν αντίστοιχα χαρακτηριστικά.